|
Capoeira
Angola jest afro-brazylijską formą sztuki,
łączącą elementy walki, muzyki, tańca,
filozofii, edukacji, kultury. Jest formą
komunikacji powstającej pomiędzy dwojgiem
ludzi. Dialog ten zawiera dowolność
improwizacji, akrobacje oraz zawartą w tańcu
płynność i naturalność ruchów.
Pochodząca z Afryki, Capoeira została
wniesiona do Brazylii przez schwytanych
niewolników z Angoli. W tym obcym kraju
ludzie z Angoli rozwinęli swe praktyki w
metodę obrony przed przemocą ze strony
swoich panów. Zniewoleni ludzie z powodu
położenia w jakim się znajdywali, musieli
ukrywać swe szkolenia pod postacią
rekreacyjnych śpiewów i tańca.
Capoeira Angola jest to Capoeira tradycyjna,
często nazywana autentyczną ze względu na
wierność swej formie do dziś dnia. Stanowi
ona część tradycji narodowej Brazylii, a jej
głównym ośrodkiem jest Bahia.
Capoeira Angola zwodzi obserwatorów swą
delikatnością, pięknem i ekspresją. Nie
należy zapominać, że z pozoru łagodna i
niegroźna, jest ona walką, a poprzez swą
przebiegłość i nieprzewidywalność, w każdej
chwili może stać się bardzo niebezpieczna.
Nieznane
jest pochodzenie słowa Capoeira.
Najprawdopodobniej pochodzi ono od Indian
Tupi i oznacza zalesiony obszar, który
został poddany wypaleniu bądź wyrąbowi.
Granie capoeira (jogo de capoeira) jest
rytuałem, odbywającym się w zamkniętym kole
(roda), które tworzą zebrani widzowie oraz
praktykujący capoeira (capoeiristas).
Integralną część roda stanowią osoby
śpiewające i grające na instrumentach
muzycznych (bateria).
Capoeira nie istnieje bez muzyki, od której
zaczyna się praktykowanie capoeira (ruch w
capoeira wynika z muzyki). Stanowi ona
najważniejszy element, tworzy atmosferę i
inspiruje graczy, nadając swym tonem sposob
toczenia się samej gry w roda (jogo).
Najważniejszym z instrumentów jest berimbau,
nazywany min. królem bądź też duszą
capoeira. Kształtem przypomina łuk z
metalową struną, do którego doczepiona jest
wydrążona tykwą (cabaça), spełniająca rolę
rezonatora. Dźwięki uzyskuje się w momencie
uderzania patyczkiem (baqueta) w strunę.
Ręka trzymająca patyczek, trzyma również
mały koszyczek wykonany z wikliny (caxixi),
w środku którego znajdują się zasuszone
nasiona - służy za rodzaj grzechotki. Druga
ręka trzyma miedzianą monetę (dobrão), która
przykładana i odkładana do struny berimabu
nadaje wysokość dźwięku, wydobywającego się
z przyłożonego do brzucha otworu w tykwie.
W przypadku Capoeira Angola, każdy z
instrumentów wchodzących w skład bateria ma
swoje specyficzne miejsce.
Dla przykładu w grupie Capoeira Angola Irmãos
Guerreiros układ instrumentów (stojąc na wprost
bateria), według kolejności, jest
następujący:
1. Berimbau gunga - posiada największą tykwę
i wyznacza rytm.
2. Berimbau medio - gra rytm i czasem
improwizuje.
3. Berimbau viola - służy improwizacji
rytmu.
4. Pandeiro - wyglądem przypomina tamburyn.
5. Pandeiro
6. Agogo - podwójny dzwonek, uderzany
patyczkiem.
7. Reco-reco - kawałek kija bambusowego z
licznymi nacięciami w poprzek, przesuwając
po których cieńkim patyczkiem, uzyskujemy
dźwięk.
8. Atabaque - bęben uderzany dłońmi.
Również w zależności od szkoły Capoeira
Angola, rytm i sposób wybijania go na
poszczególnych instrumentach może się
różnić.
Dla przykładu, w tej samej grupie, rytm
grany na berimbau w przypadku Capoeira
Angola (jogo de angola), jest następujący:
- Berimbau gunga - Angola
- Berimbau médio - São Bento Pequeno
- Berimbau viola - Angola
Rytuał capoeira zaczyna się w momencie gdy
dwaj gracze (jogadors) wchodzą do roda i
kucają przy berimbau (pé
de berimbau).
Osoba prowadząca roda (trzymająca berimbau
gunga), bądź jedna z kucających, może
zaśpiewać rytualną pieśń, służącą
rozpoczęciu (ladainha). Po niej następuje
piosenka nakazująca grę (corrido). Za
zezwoleniem osoby prowowadzącej gra się
rozpoczyna. Jeśli corrido wykonywała jedna z
wchodzących do roda osób, wówczas śpiew jest
przekazywany którejś z osób w bateria.
Jogo de capoeira, charakteryzuje się
mnóstwem widowiskowych, dynamicznych ruchów,
takich jak akrobacje, kopnięcia itp. Jest
swego rodzaju konwersacją dwojga graczy,
polegającą na improwizacji, finezji i
podstępie, a wszystko to by wmanewrować
przeciwnika do bezbronnej pozycji,
wystawiając go na otwarte uderzenie. Na ogół
w uderzeniach brak jest konaktu. Występuje
raczej zaznaczenie możliwości kopnięcia,
które jest szczególnie podziwiane w momencie
gdy zostało wykonane niespodziewanie lub
gdy przeciwnik został uprzednio sprowadzony
do bezbronnej pozycji.
W trakcie gry jedynymi elementami mogącymi
mieć styczność z podłożem są: dłonie, stopy
oraz głowa, a wszystkie wykonywane elementy
jak: atak, obrona, kontratak, itp. są
wykonywane naturalnie, w sposób płynny.
Wolność improwizacji czyni capoeira świeżą i
zaskakującą.
Należy dodać, że używanie ofensywnych
technik rękoma należy do rzadkości.
Niektórzy twierdzą, że niewolnicy musieli
walczyć mając ręce skute łańcuchami, co
sprawiło, że koncentrowali się na technikach
walki nogami. Jednakże bardziej
prawdopodobne jest, że nieużywanie technik
rękoma ma związek ze starożytną tradycją z
Kongo, która mówi: "Mooko mu tunga, malu mu
diatikisa" (Ręce są po to aby budować, stopy
po to aby niszczyć).
|